• تاریخ : ۱۹ام دی ۱۳۹۶
  • موضوع : خبری

رسانه ها انتقاد می کنند، گاهی تذکر می گیرند، گاهی توبیخ می شوند و گاهی هم توقیف؛ اما در این میان اینکه چقدر این انتقادها روی مسؤولان تاثیرگذارند و آنها را مجاب به پاسخگویی می کنند، بحث دیگری هست که روز به روز هم با چالش های بیشتری مواجه خواهد شد.

به گفته  فانوس ،  اغلب از خبرنگاران با عنوان «چشم تیزبین جامعه» یاد خواهد شد؛ افرادی که انتظار می رود خوبی ها و بدی های جامعه را ببینند و منعکس کنند. فارغ از اینکه چقدر آزادی بیان و پس از بیان در فضای رسانه ای کشور موجود هست، تاثیرگذاری این انعکاس ها در تصمیم گیری های مسؤولان موضوعی هست که در سال های اخیر با چالش های زیادی همراه شده هست.

به همین منظور خبرنگاران ایسنا در گفت وگو با برخی از اساتید علوم ارتباطات، کارشناسان رسانه و مجری های برنامه های گفت وگومحور چالشی، بحث تاثیرگذاری رسانه ها بر مسؤولان را مطرح کردند و نظر آنها را در این زمینه جویا شدند.

پاسخگو نبودن، هزینه ندارد!

سعید نوری آزاد، تهیه کننده برنامه «پرسشگر» با اشاره به موضوع برنامه «پرسشگر» که این روزها از شبکه آموزش در حال پخش هست، می گوید: تا به حال سابقه نداشته از مسوولانی که در حوزه نظام آموزشی تصمیم می گیرند، دعوت شود که درباره سیاست نظام آموزشی سوال کنیم و آنها صحبت کنند. به همین دلیل ما در این راستا کمترین توان رسانه ای را داشته ایم. مهمانان ما همه تصمیم گیران و تصمیم سازان در حیطه آموزش بودند یا در بُعد اجرایی با چالش های جدی مواجه بودند که باید چالش ها را بازگو می کردند. توجیه کردن این افراد با توضیح و حرف امکان پذیر نبود به همین دلیل ما کار خود را شروع کردیم تا تأثیر کار ما را مشاهده کنند.

«برای بسیاری از مسوولان پاسخگو نبودن، هزینه ندارد. گاهی برخی مسوولان دوست دارند که صحبت کنند و پشتوانه محکمی هم دارند. اما در برخی بدنه های دیگر، اگر صحبت کنند برایشان بد خواهد شد؛ زیرا دیگران صحبتی ندارند و انگار این فرد ساز ناکوک می زند پس این فرد هم صحبتی نمی کند و یا مصاحبه های خنثی انجام می دهد. برخی مسئولان هم می گویند به شرطی در برنامه حضور پیدا می کنند که در برنامه تنها دعوت شوند اما ما قبول نمی کنیم. در واقع آن ها برنامه را یک تریبون می بینند».

نوری آزاد به نقش رسانه ها در پاسخگو نبودن برخی مسوولان اشاره می کند و می گوید: برخی رسانه ها واخواهی نمی کنند و برخی هم بداخلاقی انجام می دهند؛ پس برخی مسوولان نسبت به برنامه ها ذهنیت پیدا می کنند و گارد می گیرند پس پاسخی نمی دهند. این مسئله یک رفتار اجتماعی هست، بخشی از این رفتار به برنامه ساز و مدیر رسانه برمی گردد و بخش دیگر به دولت. اگر دولت شرایطی را برای رسانه ها فراهم نکرده باشد تا راحت کار کنند، پس به برخی بدهکار می شوند.

«رسانه مجبور هست در همه حال کار کند و در مقابل برخی کوتاه بیاید همین مسئله باعث خواهد شد که حنایش رنگ نداشته باشد. اگر رسانه بخواهد تندروی هم بکند به آن وصله هایی می چسبانند. همه این موارد رفتارهای اجتماعی هست. برای مثال دولت فردی را برای بودجه معرفی نمی کند که پاسخ دهد، شاید عقلی پشت این کار هست. پس رسانه بدِ ماجرا خواهد شد زیرا نمی تواند از مسئول پاسخ بگیرد. رسانه دیوار کوتاهی دارد و از همه آسیب می بیند. البته رفتار نه چندان حرفه ای نیز در بین رسانه ها دیده خواهد شد».

کرختی مسوولان در مقابل موج های رسانه ای

علی گرانمایه پور، استاد ارتباطات به وضعیت کشور و عملکرد رسانه ها اشاره و بیان می کند: گاهی به دلیل اتفاقاتی که در کشور رخ می دهد، رسانه ها برای پاسخگو کردن مسوولان موج های رسانه ای ایجاد می کنند اما گاهی این موج ها برای مسوولان حساسیت برانگیز نیست. برخی اتفاقات مانند کودک آزاری، اختلاس و … داریم که مسوولان حساسیتی نشان نمی دهند و رسانه ها هم به دلایل خط قرمزی که وجود دارد به برخی مسائل نمی پردازند. اگر رسانه هم همه اتفاقات را انعکاس دهد باید بدانیم زمانی که یک جامعه انبوهی از مشکلات دارد و هر بخش از جامعه هر روز اعتراض دارند و جوابی هم نمی گیرند طبیعی هست که مردم و مسوولان نسبت به یکسری مشکلات کرخت می شوند و حساسیت خود را از دست می دهند. باید بدانیم زمانی که جامعه انبوهی از مشکلات دارد و هر بخش از جامعه هر روز اعتراض دارند و جوابی هم نمی گیرند، طبیعی هست که مردم و مسوولان نسبت به یکسری مشکلات کرخت می شوند و حساسیت خود را از دست می دهند

«این مساله که چقدر صدای نقد رسانه ها به گوش مسوولان می رسد به رسانه بستگی دارد. رسانه های متعددی مانند شبکه های اجتماعی وجود دارند که به مسوولان این امکان را داده اند تا در جریان کل اتفاقات جامعه باشند اما اینکه چه میزان صدای نقدها به گوش مسوولان می رسد و آنها چه میزان خودشان را مقید به حل مشکلات می دانند به میزان پاسخگویی سازمان ها و مسوولان بستگی دارد و باید از مسوولان بپرسیم چقدر خود را در برابر مردم پاسخگو می دانند.به نظرم بخشی از مسوولان به دلایل متفاوتی خود را از پاسخگویی مصون می دانند. بخشی از پاسخگویی به قانون وضوابط کشور، ساختار سازمانی و اخلاق کارگزاران سیاسی در فضای اجتماعی، سیاسی و اخلاقی بستگی دارد.»

«ممکن هست مسوولی کار اشتباه یا توهینی انجام دهد و عذرخواهی هم نکند اما فشار رسانه ها می تواند آن مسوول را مجبور به عذرخواهی کند که البته دیرهنگام هست. اگر مسوول نخواهد به نقد و انتقاد پاسخگو باشد راه های مختلفی وجود دارد. مدت هاست که ظهور فضای مجازی، شبکه های اجتماعی و فشارهایی که ایجاد می کنند مسوولان را مجبور کرده تا نسبت به برخی مسائل که در گذشته واکنش نشان نمی دادند، پاسخگو باشند. ما پاسخگویی صریح، توجیه گر و فرافکنی داریم. شکل و محتوای پاسخ مهم هست که به چه مطلب و به چه شکل پاسخ می دهی. اگر پاسخگویی مسوولان شفاف و قانع کننده باشد، پس مردم هم به رسانه و مسوولان اعتماد می کنند. اما هر چه مسوولان از پاسخگویی فرار کنند و توجیه گر باشند مردم بی اعتماد می شوند.»

چرا به مسوولان برنمی خورد؟

اکبر منتجبی، سردبیر هفته نامه «صدا» با اشاره به دلایل پاسخگو نبودن اغلب مسوولان به انتقادهای رسانه ها، می گوید: ممکن هست مسوولان صدای شما را نشنوند؛ به این معنی که شما در یک نشریه از طریق یک مطلب انتقادی را مطرح و حتی فسادی را افشا می کنید، اما به هیچ فردی برنمی خورد چون روزنامه و یا رسانه شما برای افکار عمومی نیست؛ یعنی مردم آن را نمی بینند و نمی خوانند. پس مدیری که درباره اش انتقاد کرده اید خیالش راحت هست. در نهایت این مدیر، مدیر مسوول روزنامه را دعوت می کند و با او لابی انجام می دهد تا به انتقادهای خود ادامه ندهد و در این راستا نیز به آن روزنامه امتیاز خواهد داد.

«همچنین رسانه ممکن هست تاثیرگذاری خود را از دست داده باشد. در دهه هفتاد مدیر مترو که محسن هاشمی بود حرفی درباره بودجه زد و یک روزنامه هم حرف های او را تیتر یک کرد. هاشمی تا دو هفته دنبال این مساله بود که قضیه را حل کند و بگوید حرف های من چیز دیگری بود اما حرف هایی که منتشر شده بود را خودش گفته بود و آن رسانه هم دنبال رفع و رجوع کردن قضیه نرفت چون رسانه، رسانه افکار عمومی بود. مردم در گذشته به روزنامه رجوع می کردند و مسؤولان را مورد پرسش قرار می دادند، پس مسؤول نیز مجبور به پاسخگویی بود. اما در حال حاضر به این شکل نیست و مردم رسانه خود را از روزنامه، مجله و تلویزیون به شبکه اجتماعی تغییر داده اند».

سردبیر هفته نامه «صدا» با اشاره به اهمیت شبکه های اجتماعی، اظهار می کند: برای مثال یک موضوع مانند عوارض خروج از کشور در شبکه اجتماعی دست به دست می چرخد. اما ممکن هست هیچ روزنامه ای به این مطلب نپرداخته باشد اما بازتاب آن در شبکه های اجتماعی زیاد هست و دولت را موظف می کند که توضیح دهد. افکار عمومی به سمت شبکه اجتماعی رفته زیرا شبکه اجتماعی آزادتر هست و دسترسی به اخبار واقعی تر و راحت تر خواهد بود. همچنین هر فردی هم در حوزه شبکه های اجتماعی می تواند بنویسد و مطلب منتشر کند؛ البته برخی مسوولان هم دور خود حصار آهنی ایجاد کرده اند و پاسخگو نیستند.

دیگر نمی توان مانع انتشار خبرها شد

هوشنگ اعلم، سردبیر مجله فرهنگی آزما و عضو هیات موسس انجمن پیشکسوتان مطبوعات درباره نقش رسانه ها و فشاری که می توانند به سازمان ها وارد کنند تا وادار به پاسخگویی به مردم شوند، معتقد هست که «به طور کلی با استفاده از فشار در هر زمینه ای مخالفم؛ چون هیچگاه و در هیچ زمینه ای نمی توان با استفاده از اهرم فشار مساله ای را حل کرد و هر مساله ای لزوما باید به شکل منطقی حل شود و در مورد پاسخگویی سازمان ها و نهادهای مسؤول به مردم و جامعه هم مساله کاملا روشن هست که هر سازمان نهاد یا ارگانی که مسؤولیتی در قبال جامعه و مردم دارد، لزوما باید به مردم و افکار عمومی پاسخگو باشد و این یک اصل کلی و پذیرفته شده در جوامع متمدن هست».

«خبرنگار چشم و گوش و زبان جامعه هست و رسانه ها باید مطالبات جمعی مردم را مطرح و پیگیری کنند و باید توجه داشته باشیم که وظیفه خبرنگار و روزنامه نگار تلاش برای کشف حقیقت و بیان آن هست و بنابر این خبرنگار باید بی طرفانه ، دقیق و فارغ از اغراض شخصی یا جناحی و دوستی ها و دشمنی ها وظیفه اش را انجام دهد و مسایل را منعکس کند و این به حکم اخلاق حرفه ای هست و مسؤولان هم نباید مانعی در مسیر انجام وظیفه خبرنگاران و رسانه ها به وجود آورند».

عضو هیات موسس انجمن پیشکسوتان مطبوعات در مورد همراهی شبکه های اجتماعی با رسانه های رسمی در انعکاس خبرها و این که تا چه میزان این همراهی نهادها و مسؤولان را وادار به پاسخگویی کند؟ می گوید:مهم این هست که آن چه در رسانه های مجازی منعکس خواهد شد منطبق با واقعیت باشد اما متاسفانه گاهی در شبکه های مجازی مطالبی مطرح خواهد شد که با واقعیت فاصله دارد و علتش هم این هست که بدون مطالعه دقیق و احساس مسؤولیتی که یک خبرنگار حرفه ای دارد، این کار را می کنند و خب این می تواند ضربه بزند و گاهی آن چه در رسانه های غیر رسمی می بینیم در واقع شایعه هست و همین شایعات گاهی ممکن هست حقیقت بزرگی را پنهان کند یا باعث شود کشف حقیقت دشوارتر شود. به هر حال امروز دیگر نمی توان مانع انتشار خبرها شد و اگر مردم نتوانند خبرها را از رسانه های رسمی دنبال کنند و خبری در رسانه ها رسمی منعکس نشود».

چرا رسانه هایمان چندان تاثیرگذار نیستند؟

کیاداوود اسفندیاری، مجری برنامه «پایش» و روزنامه نگار درباره ی تاثیرگذاری انتقادات و پیشنهادات مطرح شده از سوی رسانه ها بر مسؤولان، با بیان اینکه «قطعا رسانه ها روی مسؤولان تاثیرگذاری دارند»، می گوید: بارها این موضوع را چه در دورانی که در مطبوعات بودم و چه دورانی که در صداوسیما مشغول کار هستم، تجربه کرده ام. یادم هست درباره موضوع افزایش هزینه های بندری گفته هایی را در روزنامه نوشتیم که زنگ زدند ما را تهدید و شکایت کردند. اما وقتی موضوع فراگیر شد و سایر رسانه ها نیز به آن پرداختند، آن مناقصه کلاً به خاطر تخلفات صورت گرفته باطل شد. در تلویزیون هم که از این دست موضوعات بیشتر دیده خواهد شد.

او با اعتقاد بر اینکه «رسانه ها می توانند جریان بازدارندگی داشته باشند»، ادامه می دهد: با یک مثال این موضوع را مطرح می کنم؛ نصب دوربین در خیابان و اتوبان ها باعث تغییر رفتار بسیاری از راننده ها شده هست، گرچه هنوز به آن فضای ایده آل نرسیده ایم، اما نصب این دوربین ها نوعی جریان بازدارندگی ایجاد کرده هست. رسانه ها نیز به همین صورت می توانند جریان بازدارندگی داشته باشند. همین که رسانه ها موضوعات را درست رصد و تحلیل کنند باعث خواهد شد تا عده ای به خاطر ترس از برملا شدن دست به انجام هر کاری نزنند.

«بحث عدم حضور رسانه های مستقل حتی در کشورهایی که مدعی آزادی مطبوعات هم هستند وجود دارد؛ منتهی این موضوع در این کشورها کمتر و در کشورهایی مثل ما بیشتر هست. در شرایطی که رسانه مستقلی وجود نداشته باشد، طرح و پیگیری برخی از سوژه ها باعث خواهد شد تا مسؤولان مربوطه از طریق لابی هایی که دارند به مدیران مسؤول و مدیران عامل رسانه ها فشار بیاورند تا دیگر سوژه ادامه پیدا نکند و انتقادی وارد نشود طرح و پیگیری برخی از سوژه ها باعث خواهد شد تا مسؤولان مربوطه از طریق لابی هایی که دارند به مدیران مسؤول و مدیران عامل رسانه ها فشار بیاورند تا دیگر سوژه ادامه پیدا نکند و انتقادی وارد نشود؛؛ به عنوان مثال اگر خبرنگاری بخواهد درباره موضوعی گفته انتقادی بنویسد یا سوژه ای را دنبال کند، به جای توجه به انتقادات و پیشنهادات مطرح شده تماس هایی با مدیرعامل یا مدیرمسول رسانه مربوطه گرفته خواهد شد تا این سوژه ادامه پیدا نکند.»

اسفندیاری می گوید: با توجه به اینکه درآمد بخش اعظمی از رسانه های ایران به شکل مستقیم و غیرمستقیم از طریق دولت تامین خواهد شد و از سوی دیگر روحیه نقدپذیری کلا در جامعه و نه صرفاً در مسؤولان وجود ندارد، رسانه ها و خبرنگاران نمی توانند کارشان را درست انجام دهند و قطعا آن فضای ایده آلی که مورد نظر همه ماست شکل نخواهد گرفت. این در حالی هست که اگر اجازه داده شود تا رسانه ها نقد کنند منافع آن برای همه مردم خواهد بود. به عنوان مثال اگر اجازه داده می شد که رسانه ها طرح تحول سلامت و هدفمند کردن یارانه ها را از همان ابتدا نقد کنند شاید الان شرایط بهتری حاکم بود. هر جایی که اجازه داده شد تا رسانه ها نقد کنند حتی با وجود تبعاتی هم که داشت، شاهد تاثیرگذاری بوده ایم.

فضای روزنامه نگارها از خبرنگاران تلویزیون بیشتر هست

بهروز تشکر، مجری برنامه گفت وگو محور «تهران ۲۰» در این زمینه معتقد هست که «برای روزنامه نگار بیشتر از خبرنگار تلویزیون وجود دارد؛ زیرا روزنامه نگار میدان عمل بیشتری در حوزه تحقیقاتی دارد. متاسفانه اغلب روزنامه نگاران به سمتی رفته اند که وقتی یک اتفاق می افتد برای نوشتن مطلبی از جاهای مختلف، مطالب خود را برمی دارند؛ پس قبول دارم که بخشی از دلایل پاسخگو نبودن مسؤولان، روزنامه نگاران هستند زیرا رفتار آن ها به گونه ای هست که گویا خود را وامدار یکی از دستگاه ها و وزارتخانه ها می دانند. زمانی که تعدادی از مدیران مسوول و صاحب امتیاز نشریات ما به دنبال افزایش اشتراک هستند تا نشریاتشان خریداری شود یا دنبال آگهی گرفتن هستند، چطور می توانند مسوولی را نقد کنند».

«از میان نشریاتی که چاپ می شوند چه تعداد مستقل و قائم به خود هستند؟ اگر مستقل هم باشند در نهایت به یک سمت و سوی سیاسی گرایش پیدا می کنند. ما باید در این راستا نشریات سرگرمی، گردشگری و حتی ورزشی را جدا کنیم اما به نظرم این نشریات سرگرمی و تخصصی هم می توانند زبان نقد داشته باشند. زمانی که هزینه چاپ و تحریریه یک نشریه فراهم نمی شود و برای حفظ مجوز باید چاپ شود مجبور هست تن به این مساله دهد که در بخشی از صفحه روزنامه، گفته فلان وزارتخانه یا نهاد چاپ شود. اگر این روزنامه بخواهد مسوولی را نقد کند چون امتیازش را وزارت ارشاد می دهد و به نوعی مجوز دولتی دارد، نگران این مساله هست که وارد بحث دادگاه مطبوعات یا لغو امتیاز شود.»

تشکر با اشاره به تاثیر مشکلات روزنامه ها در نقد منصفانه مسوولان، می گوید: وقتی روزنامه نگار را تحت شرایط خاصی قرار می دهند تا چه اندازه می تواند نقد منصفانه داشته باشد؟ نقد منصفانه می تواند راهکار ارائه کند و حتی روزنامه نگار می تواند نقد منفی داشته باشد اما روزنامه نگار تا حدی امکان دارد که در جهت نقد پیش برود زیرا مشکلات صنفی هم دارد. شاید این مشکل را خبری ها نداشته باشند زیرا چاپ ندارند مگر اینکه بخواهند ویژه نامه ای منتشرکنند.

«اگر عملکرد مسوولان مناسب باشد، پس از چه چیزی واهمه دارند؟ پس باید جواب سوال خبرنگار و روزنامه نگار را بدهند. اگر برخی مسوولان پاسخگو نیستند، به دلیل این هست که نمی خواهند به چالشی وارد شوند. همچنین نگران این موضوع هستند که کاری که به عنوان مسوولیتشان باید انجام می دادند و نداده اند، موضوع اصلی پرسش ها شود؛ برای مثال بیمارستانی که هفت ماه پیش در کرمانشاه ساخته شد اگر در زلزله تخریب نمی شد معلوم نبود در آینده چه اتفاقی برایش می افتاد. ما می خواهیم در برنامه مسوول راه و شهرسازی را به عنوان مهمان بیاوریم اما حاضر نمی شود که بیاید.»

رسانه های تک تیرانداز در برابر مسوولان رویین تن

محمد دلاوری، مجری برنامه «تهران ۲۰» به رفتار مسوولان در زمان انتقاد از آنها اشاره و بیان می کند: نظام مسوولیت در ایران به نحوی سازماندهی شده که هیچکس خود را به طور مشخص مسوول هیچ اتفاقی در کشور نمی داند یعنی با گذر زمان خود مسوولان هم به منتقد تبدیل شده اند. شما با هر کدام از مسوولان حرف بزنید متوجه می شوید که بزرگترین منتقد حوزه مسوولیت خودشان هستند. به همین دلیل از نقد استقبال می کنند و حاضرند ۱۰ برابر آنچه رسانه انتقاد می کند، نقد کنند. پس برای اینکه خود را سیبل و مسوول قرار ندهند، وارد گود پاسخگویی نمی شوند و می گویند وضعیت بد هست و خود ما هم منتقد هستیم.

«عموم انتقاداتی که در رسانه ها مطرح خواهد شد، بسیار کلی هست و ما معمولا فضاهای کلی را نقد می کنیم. ما در انتقادها حرف کلی می زنیم و معین و تخصصی انتقاد نمی کنیم. زمانی که رسانه ها پیشینه انتقاد خود را تجزیه و تحلیل نکرده باشند، باعث می شوند که به فرد خاصی برنخوردعموم انتقاداتی که در رسانه ها مطرح خواهد شد، بسیار کلی هست و ما معمولا فضاهای کلی را نقد می کنیم. ما در انتقادها حرف کلی می زنیم و معین و تخصصی انتقاد نمی کنیم. زمانی که رسانه ها پیشینه انتقاد خود را تجزیه و تحلیل نکرده باشند، باعث می شوند که به فرد خاصی برنخورد؛ برای مثال شما درباره اینکه وضعیت اقتصادی کشور خوب نیست، تحلیلی می نویسید، حال باید بدانید هدف این تحلیل کیست؟ قرار هست از چه فردی سوال بپرسیم؟ این تحلیل چه تغییری ایجاد خواهد کرد؟ ما رسانه هایی تک تیراندازیم؛ به این معنی که انتقاد می کنیم و بعد از مدت کوتاهی آن را فراموش می کنیم. سپس تابع امواج جدیدی که به ویژه از حوزه فضای مجازی می آید، می شویم و مساله قبلی را فراموش می کنیم».

این مجری تلویزیون با اشاره به تحول پذیری مسوولان و رسانه ها، می گوید: ما نمی توانیم مسوولان را تغییر دهیم، به دلیل اینکه آنها دارای مفهوم مشخص و ساختارمند نیستند. همچنین بر رأس قدرت ننشسته اند که به نصایح ما گوش کنند. اما رسانه ها می توانند خود را تغییر دهند به این معنی که اگر قرار باشد از مسوولی پاسخ بگیرند باید به نحوه انتقاد و نوع سازماندهی انتقادشان توجه کنند و بدانند چگونه بوده هست. به هر حال ما باید بپذیریم که با گروهی از مسوولان در دولت های مختلف روبه رو هستیم که رویین تن شده اند و ما باید برای عبور از این رویین تنی برنامه ریزی کنیم.

«طبعیتا رسانه های رسمی خطوط قرمز دارند و این خطوط قرمز را گاهی خود ما تنگ می کنیم، به شکلی که خودمان هم نمی توانیم در آن فضا نفس بکشیم؛ البته خطوط قرمز به شدت به سازمان و ساختار انتقاد بستگی دارد. اگر ما انتقاد خود را درست طراحی کرده باشیم قبل از اینکه خطری ما را تهدید کند می توانیم انتقاد خود را مطرح کنیم. همچنین این خطوط قرمز به مدیران رسانه وابسته هست یعنی مدیران پیش از اینکه در این موقعیت شغلی قرار بگیرند باید باور داشته باشند که زندگی پر مخاطره ای خواهند داشت و مدام از سوی گروه های مختلف ذی نفوذ و قدرت مورد فشار قرار خواهند گرفت. اگر مدیران رسانه این مساله را باور کنند، بی واهمه وارد انتقاد کردن می شوند.»

به نفع مسؤولان هست که پاسخگوی رسانه ها باشند

امید علی مسعودی ـ رییس دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه سوره ـ درباره نقش رسانه ها در ایجاب مسؤولان به پاسخگویی، معتقد هست که «متاسفانه برخی از مسؤولان به قاعده گلوله جادویی اعتقاد دارند؛ (نظریه گلوله جادویی بیانگر این باور هست که رسانه ها تاثیر بسیار قوی و زیادی روی سطح وسیعی از مخاطبان دارند که می توان با ارسال مستقیم پیام همانند شلیک کردن یک گلوله تاثیر زیادی بر جای بگذارد). آنها به خاطر اینکه جلوی این قدرت جادویی رسانه ها را بگیرند با رسانه ها و اهالی رسانه و قلم برخورد می کنند. ممکن هست در روایت و اطلاع رسانی برخی از وقایع اشکال هایی وجود داشته باشد، اما این گروه از مسؤولان بجای برطرف کردن این مشکل ها، صورت مساله را پاک می کنند. اما از طرفی دیگر هم برخی دیگر از مسؤولان رابطه خوبی با رسانه ها دارند و به نظریه قاعده گلوله جادویی معتقد نیستند.

«بالاخره باید نهادی از سوی مردم وجود داشته باشد که بر عملکرد قوه مجریه، قضاییه و مقننه نظارت داشته باشد و این نهاد همان رکن چهارم یعنی رسانه هست. اگر هر کدام از این چهار رکن به هر دلیلی ضعیف شود، جامعه هم ضعیف خواهد شد. اگر در موضوع اختلاس های میلیاردی رسانه ها زودتر وارد عمل می شدند، شاید در آینده شاهد اینچنین شرایطی نبودیم. به طور کلی در همه بخش های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و … رسانه ها نقش نظارتی و آموزشی دارند.»

مسعودی که معتقد هست رسانه ها همچنان تاثیرگذار هستند، با اشاره به طرح لایحه سازمان نظام رسانه ای در هیات دولت بیان می کند: اظهارنظرهای اهالی رسانه، کارشناسان و استادان ارتباطات و روزنامه نگاری باعث شد که دولت در تصویب این طرح برای مدتی صرف نظر و مواردی از آن را اصلاح کند. رسانه ها خیر جامعه را می خواهند، اما متاسفانه گاهی شاهدیم که به خاطر کوچکترین اشتباهات، شدیدترین برخورد با آنها خواهد شد. بهتر هست که مسؤولان با رسانه ها رابطه دوستانه داشته باشند چون به نفع هر دو طرف هست. البته خوشبختانه رابطه میان اهالی رسانه و مسؤولان نسبت به دهه های ۶۰ و ۷۰ بسیار بهتر شده هست، ولی هنوز به شرایط ایده آل و آرمانی نرسیده ایم.

چرا رسانه ها مسوولان را به پاسخگویی وادار نمی کنند؟

سید وحید عقیلی، رییس دانشکده ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی در این زمینه معتقد هست که «یکی از جدی ترین، مهمترین و با اولویت ترین مسائلی که در حوزه رسانه های جمهوری اسلامی مطرح شده، این هست که چرا در دوره کنونی روزنامه نگاران، خبرنگاران و رسانه ها نمی توانند آن طور که شایسته هست، مشکلات جامعه را کشف و تحلیل کنند و تا جایی که ممکن هست راه حل ارائه دهند».

«در حال حاضر روزنامه نگاران، خبرنگاران و رسانه ها استقلال ندارند؛ متاسفانه اگر شما در جامعه رسانه ای نگاه کنید، اغلب روزنامه ها و خبری ها به نوعی به یک سازمان و نهاد وابسته هستند. همچنین اگر به نوع مالکیت برخی خبری ها و روزنامه ها دقیق نگاه کنیم، متوجه می شویم در این شرایط روزنامه نگاران و خبرنگارانی با استقلال کامل و دارای اخلاق حرفه ای که در خدمت کشف حقیقت به طور عینی و واقع بینانه باشند، تربیت نخواهند کرد». 

«مساله کلیدی این هست که بدانیم روزنامه نگار مستقل و حرفه ای در کشور ما چگونه تعریف خواهد شد. آیا ما تعریف نسبی و جامعی از اینکه روزنامه نگار کیست، داریم؟ آیا ما روزنامه نگار حرفه ای داریم یا خیر؟ وقتی این تعریف وجود ندارد، نمی توانیم از روزنامه نگاران انتظار داشته باشیم که به بیان و کشف حقیقت و ارائه راهنمایی جهت حل مشکلات جامعه در حوزه های زیست محیطی، حقوقی، قضایی، اقتصادی، مالی، آموزشی، فرهنگی و … بپردازند. به دلیل این مشکلاتی که در حوزه روزنامه نگاری و خبرنگاری وجود دارد حضور چنین مسوولانی در کشور طبیعی هست. اگر روزنامه نگاران و خبرنگاران جامعه مطبوعاتی به عنوان افرادی که درباره مشکلات جامعه بحث و مطالب منتشر می کنند، کارکرد حرفه ای و مستقل داشتند، احتمال وجود مسوولانی که پاسخگو نیستند را کمتر می کردند.»

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما